Naučni izvori

Ako želite da saznate, iz naučnog ugla, šta stoji iza pandemije COVID-19, ovo je mesto na kome sumiramo zanimljive naučne radove.

New-England-Journal-of-Medicine

16. April 2020. – Originalni rad

Stabilnost SARS-CoV-2 u aerosolima i na različitim površinama u poređenju sa SARS-CoV

Da bi saznali koliko dugo virus koji uzrokuje COVID-19 može da živi na površinama, istraživači su sproveli studiju upoređujući preživljavanje dva vrlo slična virusa, SARS-CoV-2 (izaziva COVID-19) i SARS-CoV (izaziva SARS) u različitim uslovima ili na različitim površinama (aerosoli, plastika, nerđajući čelik, bakar i karton). Pokazali su da SARS-CoV-2 preživljava 3 sata u aerosolima, 4 sata na bakru, 24 sata na kartonu i više od 72 sata na plastici i nerđajućem čeliku, što je vrlo slično kao kod SARS-CoV virusa. Ovi nalazi naglašavaju koliko je važno često pranje ruku, dezinfekcija površina i brzo reagovanje zaraženih osoba, tj. izolacija i nošenje maski. Autori zaključuju da veća stopa širenja virusa SARS-CoV-2 u poređenju sa virusom SARS-CoV verovatno proizilazi iz većeg prisustva ovog virusa u gornjim disajnim putevima. Uz to, možda je razlog tome mogućnost da novi virus prenose i asimptomatske osobe, kao i pojava „super prenošenja“ koja se dešava kod nekih pojedinaca, a i na masovnim događajima (npr. boravak u bolnici, javni događaji).

jama-logo

06. April 2020. – Originalni rad

Osnovne karakteristike i ishodi 1591 pacijenata inficiranih SARS-CoV-2 virusom, primljenih na odeljenja intenzivne nege u Lombardiji, Italija

Ovo je jedna od najvećih studija koja ispituje kritično bolesne pacijente sa laboratorijski potvrđenom SARS-CoV2 infekcijom. Uključuje 1591 pacijenta primljenog na odeljenje intenzivne nege u Lombardiji u Italiji u periodu od 20. februara do 18. marta 2020. Prosečna starost pacijenata je bila 63 godine, dok su većina (82%) bili muškarci. Od svih pacijenata kojima je bila potrebna intenzivna nega većina je imala bar jednu hroničnu bolest (68%), uglavnom hipertenziju (49%), kardiovaskularnu bolest (21%), hiperholesterolemiju tj. visok holesterol (18%) i dijabetes tipa 2 (17%). Gotovo svim pacijentima (99%) bio je potreban respirator. Ukupna smrtnost pacijenata na intenzivnoj nezi bila je 26%. Kod starijih pacijenata (≥64 godine) zabeležena je veća smrtnost nego kod mlađih pacijenata (≤63 godine) (36% u poređenju sa 15%).

White-on-navy--tojpeg_1495792347019_x1

30. Mart 2020. – Originalni rad

Procena broja inficiranih i uticaj nefarmaceutskih intervencija na COVID-19 u 11 evropskih država

Kako bi usporili širenje COVID-19, mnoge evropske zemlje su sprovele nefarmaceutske intervencije (npr. izolaciju zaraženih, zatvaranje škola i univerziteta, zabranu javnih okupljanja itd.). Autori su pokušali da predvide uticaj ovih intervencija u 11 evropskih zemalja. Procenili su da će do 28. marta biti između 7 i 43 miliona zaraženih osoba što je između 1,88% i 11,43% stanovništva, a da će se ovim merama izbeći 59.000 smrtnih slučajeva do 31. marta. Prema svim predstavljenim podacima, od presudnog je značaja da trenutne mere ostanu na snazi i da se trendovi pažljivo prate u narednim danima i nedeljama.

New-England-Journal-of-Medicine

30. Mart 2020. – Originalni rad

Razvijanje vakcina protiv Covid-19 pandemijskom brzinom

Istorijski gledano, dok je vakcina protiv virusa H1N1 brzo razvijena, epidemije SARS-a i Zika virusa su se završile pre nego što su razvijene vakcine. Obim pandemije širenja virusa SARS-CoV-2 ukazuje na potrebu za poboljšanje procesa razvoja vakcine, a glavna pitanja su obrađena u ovom članku. Trenutno ne postoji saglasnost oko toga na koji imunogen treba ciljati, a ne postoje ni dobri životinjski modeli za testiranje vakcine. U toku pandemije teško je predvideti gde treba sprovesti klinička ispitivanja. Postoji velika zabrinutost koja se podjednako tiče štetnih efekata i efikasnosti, kao i trajanja imuniteta i/ili doziranja. Pored toga, kada je stopa smrtnosti visoka, klinička testiranja sa terapijskim i kontrolnim grupama je veoma teško sprovesti, a proizvodnja bi morala da se podigne na komercijalni nivo pre nego što relevantni podaci o bezbednosti i imunogenosti vakcine (tj. sposobnosti izazivanja imunog odgovora) budu dostupni.

jamacardiol

27. Mart 2020. – Originalni rad

Kardiovaskularne implikacije kod pacijenata sa smrtnim ishodom zaraženih koronavirusom (COVID-19)

Ovaj članak ističe značaj kardiovaskularnih bolesti (KVB) i njihovih komplikacija u odnosu na težinu bolesti i smrtnost od COVID-19. Troponin T (TnT) je protein koji se nalazi u mišićima, i kada se TnT specifičan za srčani mišić nađe u krvi to je znak akutnog oštećenja miokarda, a kao takav predstavlja laboratorijsku potvrdu srčanog udara. U ovom istraživanju, među 187 bolesnika obolelih od COVID-19, 27,8% je imalo povećan TnT u krvi, i značajno veću smrtnost u poređenju s pacijentima sa normalnim nivoom TnT proteina (59,6% naspram 8,9%). Ove dve grupe pacijenata razlikovale su se po funkcijama organa, parametrima krvne slike, inflamacije i potrebe za glukokortikoidnom terapijom i mehaničkom ventilacijom. Pacijenti sa KVB imali su veću verovatnoću da imaju povišen nivo TnT u poređenju s pacijentima bez KVB (54,5% prema 13,2%). Iako postoje ograničenja ove studije, od kojih su najvažnija ograničen broj pacijenata i dužina praćenja, ona sugeriše da biomarkeri kao što je TnT, mogu biti korisni za identifikaciju rizičnih grupa i eventualno raniju i agresivniju intervenciju kod pacijenata obolelih od COVID-19 koji imaju KVB.

the-lancet-logo_small

25. Mart 2020. – Originalni rad

Efekti strategije društvenog distanciranja na ishod epidemije COVID-19 u Vuhanu, Kina: studija modela

Kako bi se usporilo širenje novog SARS-CoV-2 virusa, u decembru 2019. godine u Vuhanu (Kina) su uvedene stroge mere društvenog distanciranja. Koristeći matematičko modeliranje da simuliraju izbijanje epidemije, autori su istražili mogući efekat kontrolnih mera na prenošenje virusa u Vuhanu. Njihovi rezultati su pokazali da bi mere koje bi sprečile kontakte u društvu, poput zatvaranja škola i radnih mesta, usporile širenje virusa i smanjile vrhunac epidemije. Autori su ukazali da bi odlaganje popuštanja mera do aprila 2020. godine bilo potrebno da bi se povećao njihov efekat i smanjio pritisak na zdravstveni sistem.

20. Mart 2020. – Originalni rad

COVID-19 i pušenje: Sistematski pregled dokaza

Prethodne studije su pokazale da pušači, u poređenju sa nepušačima, imaju dvostruko veću verovatnoću da obole od gripa, imaju teže simptome, a imali su i veću smrtnost od MERS-a (druga bolest izazvana koronavirusom). Ova studija izveštava o nalazima hospitalizovanih pacijenata u Kini usled infekcije COVID-19. Zaključak je da sadašnji i bivši pušači razvijaju lošije respiratorne simptome i imaju teži tok bolesti COVID-19, a često im je potrebna i intenzivna nega. Nejasno je da li imaju veći rizik od smrtnog ishoda zbog bolesti COVID-19. Ova studija ne pokazuje da li su pušači više skloni obolevanju i da li su češće asimptomatski prenosioci.

Nature-Medicine-Logo-300x150

17. Mart 2020. – Originalni rad

Poreklo virusa SARS-CoV-2

Utvrđivanje porekla virusa SARS-CoV-2 važno je iz više razloga, a posebno zbog sprečavanja budućih infekcija. Ovaj rad se bavi za sad dostupnim saznanjima na ovu temu i otkriva da genomske karakteristike virusa SARS-CoV-2 ukazuju na njegovo životinjsko poreklo. Trenutni dokazi upućuju na to da su najverovatniji prenosioci slepi miševi. Postoje dva moguća scenarija njegovog nastanka: (1) virus je mutirao u životinjskom domaćinu da bi mogao da pređe na ljude i zarazi ih, (2) matični virus koji je prethodno asimptomatski prešao na ljude, mutirao je i izazvao simptome bolesti COVID-19. Autori takođe ističu da ne postoje naznake o laboratorijskom poreklu virusa.

society-members

9. Mart 2020. – Originalni rad

Antivirusna aktivnost u laboratorijskim uslovima i projekcija optimalnog doziranja hidroksihlorokina u lečenju COVID-19

Do danas nema kliničkih dokaza koji bi podržali upotrebu lekova u terapiji lečenja COVID-19. U laboratorijskim uslovima, upotreba hidroksihlorokin sulfata (prvog dana 400 mg dva puta dnevno, zatim naredna četiri dana 200 mg dva puta dnevno) pokazala je bolje SARS-CoV-2 antivirusne aktivnosti, kao i prihvatljiviji bezbednosni profil leka u poređenju sa hlorokinom, lekom sa imunomodulatornim efektom (sposobnost promene imunog odgovora) koji ima široku primenu u lečenju malarije i povremenu upotrebu u lečenju bolesti COVID-19. To bi hidroksihlorokin moglo da svrsta među lekove kandidate u terapiji lečenja bolesti COVID-19. Međutim, za to su potrebna dobro postavljena nasumična kontrolna testiranja ljudi da bi se dokazale pretpostavke o njegovoj efikasnosti i bezbednosti pre nego što uđe u široku primenu.

the-lancet-logo_small

9. Mart 2020. – Originalni rad

Kako će državne mere mitigacije uticati na tok epidemije COVID-19

Dok još uvek učimo o COVID-19, poznate epidemiološke karakteristike ukazuju na potrebu hitnih mera za kontrolu širenja bolesti. U poređenju sa gripom tipa A, COVID-19 ima veću stopu smrtnosti, duži inkubacioni i infektivni period, kao i veliki broj asimptomatskih ili blagih slučajeva. Štaviše, za proizvodnju vakcine moraćemo da čekamo još 12 do 18 meseci. Trenutne mere uključuju karantin, društveno distanciranje većih razmera, izolaciju zaraženih mesta / populacija. Ove mere bi trebalo da izravnaju krivu epidemije kako bi se dobilo na vremenu za proizvodnju vakcine. Donosioci odluka se suočavaju sa izazovima da u isto vreme smanje morbiditet (tj. stepen obolevanja) i spreče negativne efekte preduzetih mera na ekonomiju, posebno imajući u vidu da je verovatno da će doći do ponovnog vrhunca epidemije ako se epidemiološke mere prerano ublaže.

the-lancet-logo_small

24. Februar 2020. – Originalni rad

Klinički tok i ishodi kritično obolelih pacijenata sa SARS-CoV-2 pneumonijom u Vuhanu, Kina

Retrospektivna opservaciona studija opisala je klinički tok i ishode 52 kritično bolesna odrasla pacijenta sa pneumonijom uzrokovanom SARS-CoV-2 virusom, koja su primljena na odeljenje intenzivne nege jedne bolnice u Vuhanu u Kini, u periodu od kraja decembra 2019. do 26. januara 2020. 67% pacijenata imalo je akutni respiratorni distres sindrom (ARDS), a 71% pacijenata je imalo potrebu za mehaničkom ventilacijom. 32 pacijenta (62%) koja su umrla nakon 28 dana, u poređenju sa preživelima, bili su stariji, sa većom verovatnoćom da razviju ARDS i češće su imali potrebu za mehaničkom ventilacijom.

jama-logo

24. Februar 2020. – Originalni rad

Karakteristike i važne lekcije iz izbijanja koronavirusa (COVID-19) u Kini

Ovo je važan članak koji predstavlja prve procene o raspodeli težine bolesti COVID-19. Među 72.314 slučajeva u Kini, 62% je potvrđeno testovima brisa grla, od čega je 81% imalo blagi oblik, 14% je teško obolelo, a 5% slučajeva je bilo kritično. Ukupan procenat smrtnih slučajeva među obolelima bio je 2,3%, dostigao je 8% među osobama starosti od 70 do 79 godina i čak 14,8% među starijima od 80 i više godina. Ljudi sa hroničnim oboljenjima takođe su imali veći procenat smrtnih slučajeva – 10,5% kod ljudi sa kardiovaskularnim bolestima, 7,3% kod dijabetičara, 6,3% kod ljudi sa hroničnim respiratornim bolestima, 6,0% kod pacijenata sa hipertenzijom i 5,6% kod ljudi koji imaju rak. Od potvrđenih slučajeva 3,8% su bili zdravstveni radnici.

New-England-Journal-of-Medicine

20. Februar 2020. – Originalni rad

Novi koronavirus kod pacijenata sa pneumonijom u Kini, 2019.

Ovo je prvi članak koji izveštava o izolaciji virusa i daje prve opise njegovih specifičnih efekata i morfologije. Autori su izdvojili patogen iz tri hospitalizovana pacijenta sa teškom pneumonijom u gradu Vuhanu u Kini. Oni su dizajnirali nekoliko specifičnih i osetljivih testova ciljajući neke regije genoma da bi otkrili virusnu RNK u kliničkim uzorcima. Virus spada u rod betakoronavirusa, koji uključuje koronaviruse otkrivene kod ljudi i slepih miševa (SARS-CoV). Uzrokuje bolest koja se zove „nova pneumonija izazvana zarazom koronavirusom“ (NCIP – kasnije preimenovana u COVID-19). Detalji o strukturi virusa odmah su podeljeni sa Svetskom zdravstvenom organizacijom.